• Dementie
  • Alzheimer
  • Gezond ouder worden

Hoe word je scherp oud?

Er zijn mensen die de 100 halen en nog steeds haarscherp zijn. Wat is hun geheim? Met het CENTURY-BRAIN Initiative zoekt prof. dr. Henne Holstege uit hoe hun brein beschermd blijft tegen dementie.

Prof. dr. Henne Holstege

VIB-KU Leuven · Amsterdam UMC

Portret van prof. dr. Henne Holstege

Een vraag die iedereen raakt

Het is een vraag die iedereen raakt. Als je ouder wordt, groeit de kans op dementie met de dag. Een kwart van de mensen krijgt dementie na hun 85e. Daarom kennen ook zoveel mensen wel iemand die het heeft of heeft gehad. Vandaag leven al bijna 320.000 Nederlanders met de ziekte, en door de vergrijzing kan dat aantal in 2040 oplopen tot een half miljoen. Maar er zijn mensen die de 100 passeren en nog steeds haarscherp zijn. Wat is hun geheim?

1 op 4
mensen krijgt dementie na hun 85e
320.000
Nederlanders leven vandaag met dementie
500.000
mensen met dementie in 2040, door de vergrijzing
€14,3 mld
kosten per jaar: de duurste aandoening in de Nederlandse zorg (2023)

Het begin

Die vraag houdt Henne Holstege al meer dan tien jaar bezig. Maar het begon al veel eerder: in 2002, toen de 112-jarige Hendrikje van Andel-Schipper zelf de telefoon pakte en de afdeling neurologie van het UMC Groningen belde, waar Holstege’s vader, Gert Holstege, destijds hoogleraar neuroanatomie was.

Zij had op haar 82e haar lichaam aan de wetenschap geschonken, maar vroeg zich af of dat nog bruikbaar was, omdat ze op haar 112e toch wat frêle was geworden. Gert Holstege ging bij haar langs. Ze bleek een medisch wonder: geestelijk was ze kraakhelder.

Dat was voor Henne Holstege de aanleiding om haar carrière om te gooien. Ze stopte als kankeronderzoeker en begon de zoektocht naar hoe het kan dat sommige mensen zó lang, zó gezond blijven. Hoe houden zij hun hersencellen zo lang gezond?

115

Toen Hendrikje van Andel-Schipper op haar 115e overleed, bleek haar brein vergelijkbaar met dat van een zestigjarige.

Internationaal gezaghebbend

Henne Holstege is hoogleraar aan het VIB-KU Leuven Center for Brain & Disease Research en verbonden aan Amsterdam UMC. Daar bouwt ze sinds 2013 aan het 100-plus Onderzoek: het grootste onderzoek naar cognitief gezonde honderdplussers ter wereld.

Ze spreekt wereldwijd op congressen over cognitief gezond ouder worden en werkt samen met toonaangevende instituten als Harvard, King’s College London en Imperial College London.

2013
Start 100-plus Onderzoek
500+
honderdjarige deelnemers
150
gedoneerde breinen

Erkenning

2020
Alzheimer’s Research Award Hans und Ilse Breuer Foundation
2026
Alzheimer’s Research UK (ARUK) prize Erkenning als internationale autoriteit op het gebied van cognitieve veerkracht en dementiepreventie
Partners
Harvard · King’s College London · Imperial College London Samenwerking met toonaangevende instituten

Wat de studie al heeft geleerd

De breinen van de scherpe 100-plussers hebben al inzichten opgeleverd die wereldwijd aandacht hebben gekregen. Ze zitten vol beschermende factoren waardoor ze bestand zijn tegen de schade die bij de meeste mensen wél tot dementie leidt. Bij een deel van hen vond Holstege zelfs forse hoeveelheden Alzheimer-eiwitten, zonder dat ze ooit klachten kregen. De natuur laat zien dat bescherming tegen dementie mogelijk is. Hoe die bescherming precies werkt, probeert Holstege te ontrafelen.

Van ontdekking naar doorbraak

Met het CENTURY-BRAIN Initiative zet Holstege de cruciale volgende stap. Ze bouwt een unieke dataset waarin tot op moleculair niveau wordt uitgezocht hóe die bescherming precies werkt. Dit is kennis die de sleutel kan zijn tot een geneesmiddel tegen dementie. Cruciaal: deze dataset wordt beschikbaar gesteld aan onderzoekers in heel Europa, zodat de opgedane kennis zich razendsnel kan verspreiden en vermenigvuldigen, met als uiteindelijke doel een middel tegen dementie te vinden. Tot nu toe is het vooral de Amerikanen gelukt om zulke grote datasets voor de wetenschap beschikbaar te stellen. Het is namelijk veel en kostbaar werk.

Wat we beloven

Wel

Binnen vijf jaar staat de database. 1.043 stukjes hersenweefsel gemeten, een beveiligd platform voor onderzoekers en de eerste aanknopingspunten voor nieuwe medicijnen en bloedtests.

Niet

Een medicijn op korte termijn. Dat kost jaren. Maar zonder deze kaart begint niemand eraan.

Waarom Lenos dit onderzoek steunt

Dementie is de duurste afzonderlijke aandoening in de Nederlandse gezondheidszorg. Volgens het RIVM loopt het op tot €14,3 miljard per jaar (Kosten van Ziekten). Toch krijgt fundamenteel onderzoek zoals dat van Holstege in het reguliere financieringssysteem vaak onvoldoende ruimte. Daarin is ze veel tijd kwijt met het vinden van financiering bij fondsen waar de competitie moordend is.

Internationale experts hebben het CENTURY-BRAIN Initiative in reviews beoordeeld als wetenschappelijk excellent. Met een investering steun je een bewezen topwetenschapper én een studie die de wereld kan veranderen.

Lenos Foundation heeft de ANBI-status: uw gift is mogelijk fiscaal aftrekbaar.

Wat vooraanstaande wetenschappers zeggen

Voor de start van Lenos Foundation beoordeelden de meest prominente onderzoekers uit Holsteges vakgebied het onderzoek en het onderzoeksplan.

“Ik moet zeggen dat ik in mijn hele carrière niks heb gezien in het veld dat zo vernieuwend was. Ik denk dat het een fantastisch idee is om de zaak om te keren. En ik denk dat [Henne] daar mijlenver voor de rest staat.”
Prof. dr. Bart de Strooper Hoogleraar dementieonderzoek, University College London en KU Leuven/VIB · Oprichtend directeur UK Dementia Research Institute
“If I could make another change in my career, I would work exactly on what Henne is doing. I really think this is the most important project to work on.”
Prof. dr. Christian Haass Hoogleraar biochemie, Ludwig-Maximilians-Universität München · DZNE · Een van de grondleggers van het moderne alzheimeronderzoek
“There is no other cohort that meets the molecular detail of what [Henne] has proposed. No one has done it. No one is close to being able to do it the way she will be able to do it. This is a rock solid project.”
Prof. dr. Henrik Zetterberg Hoogleraar neurochemie, Universiteit van Göteborg en University College London · Lid Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen
“I really like what she’s done, which is to really start something herself with almost no funding and create something really remarkable that everybody wants to know about. […] It’s a fantastic project. She’s a real star and her work is really exceptional.”
Prof. dr. John Hardy Hoogleraar neurowetenschappen, University College London · UK Dementia Research Institute
“I think it’s absolutely elegant idea. I wrote a proposal to do exactly the same many years back in Germany and Luxembourg, which was not funded. I’m super happy that she succeeded to do that.”
Prof. dr. Michael Heneka Directeur Luxembourg Centre for Systems Biomedicine · Expert Advisory Panel, Alzheimer Europe
“Een derde van het cohort heeft het brein gedoneerd. Dat is uniek. Dat is echt ongelofelijk. En daar zit hem ook de kracht. Dit is een goudmijn.”
Prof. dr. Philip Scheltens Emeritus hoogleraar cognitieve neurologie, Amsterdam UMC · Oprichter Alzheimercentrum Amsterdam · Lid KNAW
“The scale, depth and scientific rigor of this cohort make it an important resource for understanding the factors that contribute to resilience and exceptional longevity. As one of the most unique datasets of its kind, it has the potential to generate important insights into healthy aging and resilience to neurodegenerative disease. We've already seen firsthand the value of this research in informing scientific discovery, and continued investment in this work could benefit the broader research community for years to come.”
Dr. Fiona Elwood Vice President and Disease Area Stronghold Leader Neurodegeneration at Johnson & Johnson Innovative Medicine.

Selectieprocedure

De keuze voor Henne Holstege was geen toeval. We zijn er graag open over hoe die keuze tot stand kwam.

  1. 01

    Relatie tot Lenos

    Henne Holstege is de zus van medeoprichter Gert Jan Holstege; medeoprichter Gijs Nagel kent haar al sinds zijn jeugd. Beiden zagen van dichtbij hoe zij haar onderzoek vanuit het niets en met weinig geld opbouwde, en hoe ze al meer dan 13 jaar moet knokken voor financiering. Na een groot gezondheidscongres in de VS, waar Henne als prominente spreker optrad, bleken haar Amerikaanse collega’s tientallen miljoenen dollars aan onderzoeksgeld te hebben. Daar begon de discussie die tot deze stichting leidde.

  2. 02

    Skin in the game

    Gijs Nagel en Gert Jan Holstege wilden als ondernemers al langer iets terugdoen. Ze vragen niet alleen aandacht en financiering: de eerste grote, belangeloze donatie komt van henzelf. Ze vragen anderen om mee te doen met dit filantropisch initiatief.

  3. 03

    Uitgebreide due diligence

    Het besef van een mogelijke bias was er zeker. Daarom is Lenos Foundation pas gestart na een uitgebreide due diligence. De meest prominente onderzoekers uit Holsteges vakgebied beoordeelden het onderzoek en het onderzoeksplan. Ze zijn unaniem positief en noemen de dataset een noodzaak voor de wetenschap.

  4. 04

    De volgende wetenschappers

    Nederland telt te veel topwetenschappers om te claimen dat we dé beste steunen. Daarom start de stichting na Henne Holstege een denktank van wetenschappers en deskundigen die volgende kandidaten selecteert. Daarna volgt telkens een nieuwe due diligence in het vakgebied, zodat noodzaak en nut van elk onderzoek duidelijk zijn.

Ondersteun het CENTURY-BRAIN Initiative

Steun een bewezen topwetenschapper én een studie die de wereld kan veranderen. We vertellen u graag meer in een persoonlijk gesprek.

Neem contact op